?De poolkappen smelten, het land verrommelt, maar de grote partijen reageren schouderophalend.? GroenLinks-Kamerlid Wijnand Duyvendak is teleurgesteld. Het milieu is weer geen verkiezingsthema. Debatten gaan over binnenlandse onderwerpen: de werkgelegenheid, de koopkracht, de AOW. ?Struisvogelpolitiek?, moppert Duyvendak. ?Ze steken de kop in het zand.?
Toch lijkt er meer aan de hand. Politici weten dat ze moeilijk kunnen scoren met milieuthema?s. Het publiek is moe van het milieubeleid. Moe van de doemscenario?s, van het schuldgevoel. ?Ze zien geen perspectief meer, de toon is vaak somber, het beleid is technocratisch. Het inspireert niet?, sombert Duyvendak.
VVD-Kamerlid Paul de Krom verbaast zich er niet over. Volgens hem is milieubeleid vaak symboolpolitiek. ?Neem de discussie over statiegeld op blikjes en flesjes. Dat is een symbool geworden in de strijd tegen zwerfafval. Terwijl zwerfafval voor het merendeel niet uit blikjes en flesjes bestaat.?
Ook zijn veel milieudoelen volgens hem eenvoudigweg onhaalbaar. ?Neem de luchtkwaliteit. Mensen horen ieder jaar dat het doel niet zijn gehaald. Ze vergeten dat de lucht de afgelopen twintig jaar alleen maar schoner is geworden. Al die negatieve verhalen ondermijnen het draagvlak.?
Diederik Samsom (PvdA) heeft een andere verklaring voor het tanende milieu-elan. ?De politiek heeft te weinig aan het milieu gedaan. Alle onderzoeken tonen aan: mensen vinden milieu belangrijk, maar wijzen naar de overheid. Als die overheid eerst stilzwijgend en later opzichtig niet thuis geeft, dan gaat het mis.?
Kamerleden, van links tot rechts, trekken dezelfde conclusie: het is tijd voor nieuw groen elan. Maar hoe? Duyvendak piekerde zich suf. Hij vond de oplossing toen hij buitenlandse kranten zat te lezen. ?Ik las over een Zweeds dorp waar iedereen op biogas uit rioleringsslib rijdt. Dat was de klik.? Mensen laten zich niet overtuigen met verontwaardigde verhalen, besefte de GroenLinkser, ze hebben behoefte aan inspiratie. Onlangs bracht hij samen met Femke Halsema een boekje uit vol geslaagde praktijkvoorbeelden. GroenLinks wil zo definitief afrekenen met het tobberige milieu-imago. Duyvendak spreekt van een ?optimistische milieu-agenda voor Nederland.?
Ook het CDA wil af van het opgeheven vingertje. ?Wil milieubeleid slagen, dan moeten we het dicht bij de mensen brengen. Ze moeten ervaren dat het leuk is en dat het je centen kan schelen?, zegt Kamerlid Liesbeth Spies. Ze pleit onder meer voor een laag BTW-tarief op spaarlampen.
PvdA?er Samsom heeft een andere strategie. Zijn partij benadrukt tegenwoordig dat investeringen in duurzame energie een tweeledig doel dienen. Ze zijn niet alleen goed voor het klimaat, ook de afhankelijkheid van instabiele olieproducerende landen vermindert. Het publiek is voor dat laatste argument gevoelig, merkte Samsom. ?Toen Poetin begin dit jaar de gaskraan dicht dreigde te draaien, besefte men ineens: onze energieleverantie kan zomaar stilvallen.?
De PvdA nam de meest ambitieuze doelstelling op in haar verkiezingsprogramma: Nederland moet in 2020 de schoonste en effici?ntste energievoorziening hebben. De partij wil jaarlijks een miljard investeren in schone technologie?n, zei PvdA-leider Bos onlangs. Nieuwe elektriciteitscentrales moeten hun uitgestoten CO2 onder de grond opslaan, huidige centrales moeten verplicht een aandeel duurzame energie leveren, kansrijke technologie?n krijgen subsidie. Dergelijke maatregelen zijn een stuk rendabeler dan vroeger, zegt Samsom. ?Zo worden we immuun voor geopolitieke spanningen. De Nederlandse economie wordt daardoor minder kwetsbaar.? Bovendien verwacht hij dat nieuwe schone technieken het bedrijfsleven concurrentievoordeel oplevert. ?Kijk naar Denemarken. Windmolens zijn het grootste exportproduct.?
De Krom vindt echter dat de PvdA met geld smijt. ?Ze gooien er honderden miljoenen tegenaan en hopen dat het goed komt.? Volgens hem is de huidige stimuleringsmaatregel voor duurzame energie een drama. ?We zijn voor de periode 2003-2016 al voor 8,1 miljard euro aan verplichtingen aangegaan. Het meeste geld gaat in de minst rendabele technologie?n. Ook subsidi?ren we nog steeds windmolens, terwijl dat een verouderde technologie is.? Zijn schrikbeeld is Duitsland. ?Daar zijn tienduizenden mensen in de gesubsidieerde industrie werkzaam. Geen politicus durft de stekker eruit te trekken.? Hij wil kansrijke marktinitiatieven best ondersteunen. Voorwaarde is wel dat subsidies kleinschalig zijn.
Ook Spies vindt subsidies gevaarlijk. Ze herinnert aan de subsidieregeling voor zonnepanelen. ?Door een stapeling van subsidies waren die dingen bijna gratis.? Ze zag in Friesland wat er gebeurde. ?Die dingen waren vaak niet goed ge?nstalleerd, sommige waren niet eens aangesloten.?
Duyvendak ziet het meeste in heffingen. ?Je moet een vuile cv-ketel duurder maken en een schone goedkoper.? Het schrappen van de energiekorting voor grootverbruikers, zoals Corus (Hoogovens), vindt hij ook een goed idee. ?Die zullen dan alleen nog hoogwaardige producten kunnen maken. Met de opbrengst van de milieuheffingen wil GroenLinks de belastingen op arbeid verlagen.
De PvdA vreest echter sluiting van Corus. ?Achtduizend mensen verdienen daar hun brood. Daar houden wij rekening mee?, aldus Samsom.
Mirjam de Rijk, directeur van Stichting Natuur en Milieu, vindt het nieuwe milieu-elan nog niet terug in de verkiezingsprogramma?s. ?Geen partij zegt iets over hoe fijn het is als de lucht schoner is, het minder vol is en de energievoorziening duurzaam is. Het wordt beschreven als een moetje.?
